Nikifor Krynicki, Epifaniusz Drowniak

Nikifor Krynicki, Epifaniusz Drowniak
(ur. około 1895 r., zm. 1968 r.)

CYTAT:

98. PL. PRZED CHATĄ DZIEŃ

NIKIFOR i MARIAN siedzą ramię w ramię na kłodzie drzewa, rysują kredkami chatę.
NIKIFOR zerka na rysunek MARIANA.

NIKIFOR
Nedobre (łemk.) maluje, nedobre. Przewróci się. Od ziemli do neba musit. Nedobry kolor wybiera. Nedobry... Musit prosił o kolor.

MARIAN
Kogo muszę prosić?

NIKIFOR
Musit prosił o kolor.

MARIAN czuje, że usłyszał coś więcej niż radę, że usłyszał fundamentalną zasadę Nikifora. Że obrazy pochodzą od Boga... Być może w tym momencie przypomina sobie własną radę, jaką dał kiedyś Nikiforowi... żeby częściej zmieniać wodę, bo się traci kolor.

Kos Joanna, Krauze Krzysztof, Nasze Nikifory,
Świat Literacki, Izabelin 2005, s. 162.

BIOGRAM:

Nikifor (około 1895–1968) – to jedna z najbardziej fascynujących postaci na scenie sztuki europejskiej XX wieku. Człowiek, który dzieciństwo i młodość spędził w biedzie, pod koniec życia dostąpił zaszczytu wystawiania swoich obrazów w prestiżowych galeriach na całym świecie. Zyskał międzynarodową sławę, jego prace pokazywano w towarzystwie największych znakomitości polskiego malarstwa współczesnego, takich jak: Jerzy Nowosielski, Tadeusz Brzozowski czy Jan Lebenstein. Był Łemkiem z Krynicy. W rzeczywistości nazywał się Drowniak, ale w całej Polsce znany był jako Nikifor Krynicki.

Niewiele wiadomo o młodości artysty. Urodził się prawdopodobnie w 1895 roku. Matka Nikifora, wraz z synem, tułała się po Krynicy i okolicznych wsiach, mieszkając kątem u ludzi. Nikifor miał wadę słuchu i wymowy. Bełkotliwa, niewyraźna mowa uniemożliwiła mu normalny kontakt z ludźmi i naukę w szkole. „Wypowiadał się” więc obrazami, czując się przy tym profesjonalnym Malarzem-Artystą. Swoją przenośną „pracownię”, mieszczącą się w małej walizeczce, rozkładał na deptaku, przed Domem Zdrojowym, w pobliżu Starej Pijalni, lub na kamiennym murku przy ulicy Pułaskiego.

Był artystycznym fenomenem, analfabetą o nadzwyczajnym talencie i wrodzonej, niezwykłej intuicji malarskiej. Większość jego obrazów to akwarele. W późnym okresie życia stosował także gwasze, rysował kredką i ołówkiem. Tworzył na przypadkowych kawałkach papieru, np.: na papierze pakunkowym, drukach sądowych, tekturze, a nawet na pudełkach po papierosach.

Charakterystyczne dla twórczości Nikifora są cykle tematyczne. Szczególnie cenne są te najstarsze, z lat 20. i 30. XX wieku, wśród których wyróżniają się: architektury fantastyczne, sceny we wnętrzach świątyń i w urzędach wojskowych, a także dworce kolejowe i wiejskie stacyjki. Stacje kolejowe to ważny temat związany z ulubionymi przez Nikifora podróżami koleją. Inne znakomite serie obrazów przedstawiają m.in.: urzędy i fabryki dolarów, pensjonaty i wille, cerkwie, kościoły i synagogi. Architektura go fascynowała. Tworzył także autoportrety. Nikifor przestawia się najczęściej jako artysta przy pracy, elegancki mężczyzna w czarnym garniturze lub też jako groźny urzędnik w mundurze, a nawet biskup. Jest „ponad” innymi ludźmi, jakby w malarstwie rekompensował sobie krzywdy doznane od losu i od ludzi.

Jednym z pierwszych, którzy dostrzegli wartości artystyczne prac Nikifora, był lwowski malarz Roman Turyn. Dzięki niemu obrazy Nikifora jeszcze przed II wojną światową trafiły doParyża i zdobyły uznanie w świecie sztuki. Jego malarstwo w pełni doceniono dopiero w drugiej połowie lat 50., głównie dzięki inicjatywie Elli i Andrzeja Banachów mecenasów twórczości krynickiego artysty. Sława nie zmieniła Nikifora, dla którego nie liczyło się w życiu nic poza malarstwem. Zmarł 10 października 1968 r., spoczął na cmentarzu w Krynicy.

Mistrz z Krynicy do dzisiaj jest źródłem inspiracji dla wielu twórców. Napisano o nim kilka książek i setki artykułów w różnych językach, nakręcono także filmy dokumentalne i film fabularny „Mój Nikifor” (reż. Krzysztof Krauze, 2004). Jego obrazy znajdują się w zbiorach kilkunastu polskich muzeów. W ostatnich latach uhonorowano Nikifora pomnikami w Krynicy oraz we Lwowie.

Wolanin Zbigniew, Nikifor. MALARSTWO/PAINTING, BOSZ, Olszanica 2014, s. 4.

BIBLIOGRAFIA I FILMOGRAFIA:

• Kos Joanna, Krauze Krzysztof, Nasze Nikifory, Świat Literacki, Izabelin 2005.
• Krauze Krzysztof (scenariusz i reżyseria), Kos-Krauze Joanna (scenariusz), mój NIKIFOR, Studio Filmowe „Zebra” Telewizja Polska, Agencja Filmowa Canal+ Polska, Best Film 2005.
• Wolanin Zbigniew, Nikifor. MALARSTWO/PAINTING, BOSZ, Olszanica 2014.