Etyka islamska o zwierzętach - Michael Klöcker, Monika Tworuschka, Udo Tworuschka

Tytuł: Etyka islamska o zwierzętach
Autor: Michael Klöcker, Monika Tworuschka, Udo Tworuschka,
Źródło: Klöcker Michael, Tworuschka Monika, Tworuschka Udo, Etyka wielkich religii, mały słownik, VERBINUM Wydawnictwo Księży Werbistów, Górna Grupa 2023, s. 157-158.
Tłumaczenie: z języka niemieckiego – Marek M. Dziekan, Marek Mejor, Paweł Pachciarek

Islam: Koran wspomina o wielu zwierzętach w rozmaitych kontekstach i różnie je wartościuje. Z jednej strony człowiek w hierarchii stworzenia jednoznacznie przewyższa zwierzęta – choćby dlatego, że w przeciwieństwie do „niewiernego bydła” ma rozum, a zatem jest zdolny zarówno do wiary, jak i do niewiary (5,1; 8,22; 8,57). Z drugiej strony wskazuje się na zasadniczą równość między człowiekiem i zwierzęciem: „I nie ma zwierząt na ziemi ani ptaków latających na skrzydłach, które by nie tworzyły społeczności podobnych do waszych” (6,38). Współczesny komentarz do Koranu interpretuje ten wers jako wezwanie do szanowania świata zwierząt jako stworzenia Bożego i do okazywania posłuszeństwa Bogu przez przestrzeganie Jego przykazań i miłowanie Jego stworzenia.

Stosunek Koranu do zwierząt jest określany przez odpowiedź na pytanie, w jakim celu Bóg stworzył zwierzęta. Według sury 16,5nn. Bóg stworzył zwierzęta z dwóch powodów: na pożytek ludzi oraz dla swej własnej chwały. Zwierzęta, podobnie jak inne dzieła stworzenia, podlegają władzy człowieka, przy czym Koran bardziej podkreśla aspekt ich użytkowania niż obowiązek troszczenia się o nie i ich ochrony.

Wczesnemu islamowi nie była obca ochrona zwierząt. Za okaleczenie wielbłąda Koran w surze 25,156 przewiduje karę. W surze 81,4 zaniedbywanie ciężarnej wielbłądzicy jest kwintesencją złego postępowania. Gdzie indziej (4,118) wspomina się o błądzących, którzy oddają się pod opiekę szatanowi i obcinają swoim zwierzętom uszy, zmieniając w ten sposób wygląd stworzeń Bożych. Koran pozwala jedynie wypalać na ciałach zwierząt (z wyjątkiem głowy) znaki, a w pewnych okolicznościach zezwala nawet na kastrację. W surze 17,39 potępia się ludzką pychę. Jeden z komentatorów dopatruje się w tym wersecie także zakazu bezsensownego polowania i dręczenia zwierząt. W pewnym komentarzu do sury 4,118 do samowolnego „zmieniania wyglądu stworzenia” przez człowieka zalicza się także okaleczanie zwierząt. Jeśli chodzi o opiekę nad zwierzętami (11,8.59), Koran przede wszystkim wskazuje na opatrzność Boską, a nie tyle na obowiązek człowieka, chyba że chodzi o zwierzęta domowe (np. wielbłąd). Choć w islamie psami się raczej pogardza, to jednak istnieje przekaz tradycji Proroka, mówiący o opiece nad nimi.

Wielbłądy i konie od najdawniejszych czasów mają w kulturze muzułmańskiej szczególną pozycję. Wielbłąd na pustyni stanowi niezbędny środek transportu i jest ważnym towarzyszem życia Beduinów. W beduińskiej kulturze pasterskiej, która wyłoniła się ze wspólnoty losu człowieka i zwierzęcia, dopiero wielbłąd umożliwił człowiekowi zasiedlenie pustyni. Z kołyszącego się chodu wielbłąda rozwinęło się klasyczne metrum poezji arabskiej. W języku arabskim istnieje około 160 nazw wielbłąda, który nie tylko symbolizuje bogactwo i majętność, ale także jest podstawą egzystencji wielkiej rodziny, regulatorem porządku społecznego, jednostką kary majątkowej oraz darów weselnych.

We współczesnej kulturze muzułmańskiej ogólniejsze rozważania nad ochroną zwierząt są rzadkością. Podobnie jak judaizm, islam praktykuje również rytualny ubój zwierząt. Pierwsza Międzynarodowa Konferencja Medycyny Muzułmańskiej (Kuwejt, 1981) wypowiedziała się zdecydowanie przeciwko okrutnym doświadczeniom na zwierzętach.