Etyka judaizmu o zwierzętach - Michael Klöcker, Monika Tworuschka, Udo Tworuschka

Tytuł: Etyka judaizmu o zwierzętach
Autor: Michael Klöcker, Monika Tworuschka, Udo Tworuschka,
Źródło: Klöcker Michael, Tworuschka Monika, Tworuschka Udo, Etyka wielkich religii, mały słownik, VERBINUM Wydawnictwo Księży Werbistów, Górna Grupa 2023, s. 155-156.
Tłumaczenie: z języka niemieckiego – Marek M. Dziekan, Marek Mejor, Paweł Pachciarek

Judaizm: Już w opowiadaniu o stworzeniu, jakie znajdujemy na początku Biblii, staje się jasne, że Bóg stworzył zwierzęta jako współstworzenia człowieka. Zwierzęta lądowe względnie ssaki zostały stworzone tego samego dnia co człowiek i Bóg wypowiada nad zwierzętami to samo błogosławieństwo co nad ludźmi: „Bądźcie płodni i rozmnażajcie się…". Zarówno stworzenie zwierząt, jak i stworzenie człowieka było „dobre” (Rdz 1,25). Po ukończeniu dzieła stworzenia Bóg wprawdzie dał człowiekowi władzę nad zwierzętami, ale władza ta nie może być nadużywana w sensie wyzysku i ucisku. Człowiek i zwierzęta przed potopem mogli się posilać wyłącznie roślinami (Rdz 29,30). Dopiero później człowiek otrzymał pozwolenie na spożywanie mięsa (Rdz 9,2-3).

Zwierzęciu w Starym Testamencie przypisuje się duszę; dlatego uchodzi za „żyjące” (Rdz 1,30). Fakt bycia „żyjącym” nadaje zwierzęciu wysoką pozycję aksjologiczną, daje mu prawo do zważania na nie.

Saadiah Gaon w swojej rozprawie Emunot we-deot („Prawdy wiary i opinie”) wymienia trzy powody stworzenia zwierząt: 1. Ponieważ tak chciał Bóg; 2. Żeby objawić ludzkości swoją mądrość; 3. Żeby były użyteczne dla ludzkości. W obrazie pokoju, jaki nastanie między człowiekiem i przyrodą w czasach mesjańskich, również zwierzęta mają swoje miejsce (Iz 11,6-9; 35,9; 65, 25). Według Oz 2,20 Bóg ze względu na człowieka jest gotów zawrzeć przymierze nawet ze zwierzętami. W potrzebie dzikie zwierzęta zwracają się do Boga (Jl 1,20).

Zakaz okrutnego obchodzenia się ze zwierzętami jest traktowany w judaizmie bardzo poważnie. Biblia i Talmud zawierają liczne prawa chroniące zwierzęta: 1. Pozostawienie w spokoju matki piskląt przy zabieraniu ich z gniazda (Pwt 22,7); 2. Przyjście z pomocą zwierzęciu upadającemu pod ciężarem (Wj 23,5); 3. Zakaz zabijania matki i młodych tego samego dnia (Kpł 22,28); 4. Zakaz spożywania części jeszcze żyjącego zwierzęcia (Kpł 19,19); 5. Zakaz krzyżowania różnych gatunków zwierząt (Pwt 22,10); 6. Zakaz zaprzęgania razem dwóch różnych gatunków zwierząt (Pwt 25,4); 7. Zakaz zawiązywania pyska pracującemu zwierzęciu (Pwt 25,4); 8. Zakaz pracy w szabat; dzień odpoczynku jest również dla zwierząt (Wj 20,10); 9. Zakaz stosunków seksualnych ze zwierzętami (Kpł 18,23); 10. Zakaz kastrowania zwierząt (Kpł 22,24).

Człowiek powinien mieć wzgląd także na uczucia zwierząt (Pwt 22,6n.). Wymagania ochrony zwierząt w Talmudzie idą w wielu przypadkach znacznie dalej niż Stary Testament. W traktacie Berachot (40a) nakazuje się, żeby człowiek nie zasiadł do stołu, dopóki nie nakarmi zwierząt. Talmud jerozolimski zakazuje trzymania zwierząt, jeżeli nie można im zapewnić dostatecznego pożywienia (Ketuwot 4a). Stosunek do polowania jest ogólnie negatywny (por. już Rdz 25,27; 10,8-12). Niepotrzebne zabijanie zwierząt, a także okrutne obchodzenie się z nimi uchodzą w Starym Testamencie i Talmudzie za najcięższe przestępstwa. Myśl rabinacka zna dwie zasady prawne dotyczące środowiska: 1. Caar baale chajjim („cierpienie zwierząt”) i 2. Bal taszchit („nie niszcz”). Do pierwszej zasady należą wymienione zakazy i prawa, żeby zwierzęta nie głodowały, żeby nie poić je zatrutąwodą, żeby zapewnić im opiekę w czasie choroby. Druga zasada odnosi się do zakazu samowolnego zabijania zwierząt.